Από τους πρώτους Κρήτες μετανάστες του 1918 στην Αστόρια του 2026 – Το ιστορικό σωματείο που βοήθησε να γεννηθεί η Παγκρητική Αμερικής, εξέδωσε την «ΚΡΗΤΗ» και κράτησε ζωντανή την κρητική ταυτότητα για τέσσερις γενιές
Υπάρχουν οργανώσεις της ομογένειας που καταγράφουν απλώς χρόνια ζωής. Και υπάρχουν εκείνες που μέσα από τη διαδρομή τους αφηγούνται την ιστορία ολόκληρων γενεών μεταναστών.
Σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία ανήκει η Ένωση Κρητών Νέας Υόρκης «Ομόνοια», η οποία το 2026 συμπληρώνει 108 χρόνια ζωής, παραμένοντας μέχρι σήμερα ένα από τα ιστορικά σημεία αναφοράς των Κρητών της Αμερικής.
Η φετινή επέτειος θα γιορταστεί στις 17 Οκτωβρίου 2026, στο «Κρητικό Σπίτι» της Αστόριας, με τον 108ο ετήσιο χορό του συλλόγου. Στην εκδήλωση έχουν ανακοινωθεί ο Μανώλης Κονταρός, οι Χάρης και Γιώργος Παντερμάκης και ο Γιώργος Παπαδάκης.
Πίσω όμως από το «108» υπάρχει μια ιστορία πολύ μεγαλύτερη από έναν ετήσιο χορό.
Από το 1918, όταν η ξενιτιά απαιτούσε αλληλεγγύη
Η «Ομόνοια» ιδρύθηκε στη Νέα Υόρκη το 1918, σε μια περίοδο κατά την οποία οι πρώτες οργανωμένες κοινότητες Κρητών άρχιζαν να δημιουργούνται σε διάφορες αμερικανικές πόλεις.
Η ανάγκη ήταν τότε πολύ διαφορετική από τη σημερινή. Τα εθνικοτοπικά σωματεία δεν λειτουργούσαν μόνο ως χώροι πολιτισμού και παράδοσης. Για τους μετανάστες αποτελούσαν δίκτυα αλληλοβοήθειας και κοινωνικής προστασίας, σε μια ξένη χώρα όπου ο νεοφερμένος μπορούσε να βρεθεί χωρίς οικογένεια και χωρίς ουσιαστική υποστήριξη. Η επίσημη ιστορία της Παγκρητικής Αμερικής καταγράφει ότι τέτοιες αδελφότητες συγκέντρωναν συνδρομές και προσέφεραν στα μέλη τους ακόμη και βοήθεια σε περίπτωση ασθένειας ή έξοδα ταφής.
Είχε προηγηθεί στη Νέα Υόρκη, το 1907, το Παγκρητικό Κλαμπ «Ο Φοίνιξ». Η ζωή του όμως υπήρξε σύντομη: πολλά μέλη του επέστρεψαν στην Ελλάδα για να πολεμήσουν στους Βαλκανικούς Πολέμους και αργότερα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με αποτέλεσμα να διαλυθεί έπειτα από περίπου έξι χρόνια.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον γεννήθηκε το 1918 η «Ομόνοια». Και έμελλε να αντέξει.
Η Νέα Υόρκη γίνεται το σημείο εκκίνησης για την ένωση των Κρητών της Αμερικής
Ίσως το σημαντικότερο κεφάλαιο στην ιστορία της «Ομόνοιας» γράφτηκε έντεκα χρόνια μετά την ίδρυσή της.
Στις 7 Απριλίου 1929, πραγματοποιήθηκε στην «Ομόνοια» της Νέας Υόρκης ειδική γενική συνέλευση, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι και άλλων κρητικών σωματείων από το Πίτσμπουργκ και το Σαν Φρανσίσκο.
Το αντικείμενο ήταν φιλόδοξο: η δημιουργία μιας εθνικής ομοσπονδίας όλων των κρητικών συλλόγων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η συνέλευση αποφάσισε τη συγκρότηση επιτροπής που θα επικοινωνούσε με τα υπόλοιπα σωματεία και θα προετοίμαζε το συνέδριο για την ίδρυση της νέας οργάνωσης. Την απόφαση υπέγραφε, μεταξύ άλλων, ο τότε πρόεδρος της «Ομόνοιας», Ε. Καφάτος.
Λίγους μήνες αργότερα, τον Οκτώβριο του 1929 στο Σικάγο, η προσπάθεια απέδωσε καρπούς.
Οι αντιπρόσωποι των κρητικών σωματείων συγκεντρώθηκαν, συνέταξαν καταστατικό και δημιούργησαν την οργάνωση από την οποία εξελίχθηκε η σημερινή Παγκρητική Ένωση Αμερικής. Επίτιμος πρόεδρος εξελέγη ο Ελευθέριος Βενιζέλος και πρώτος πρόεδρος ο Βλαδίμηρος Κωνσταντινίδης, προερχόμενος από την «Ομόνοια» της Νέας Υόρκης.
Η «Ομόνοια», επομένως, δεν υπήρξε απλώς ένα ακόμη τοπικό σωματείο. Βρέθηκε στο σημείο εκκίνησης της πανεθνικής οργάνωσης των Κρητών της Αμερικής.
Η «ΚΡΗΤΗ» ταξίδευε από τη Νέα Υόρκη στους Κρήτες της Αμερικής
Υπάρχει και μία λιγότερο γνωστή πτυχή της ιστορίας της, με ιδιαίτερη αξία για ένα δημοσιογραφικό αφιέρωμα.
Η «Ομόνοια» εξέδιδε στη Νέα Υόρκη τη δική της εφημερίδα με τον τίτλο «ΚΡΗΤΗ».
Τα ψηφιοποιημένα αρχεία της Παγκρητικής καταγράφουν ότι η έκδοση της «Ομόνοιας» ξεκίνησε το 1927. Μετά τη δημιουργία της παγκρητικής οργάνωσης, το έντυπο πέρασε σε αυτήν: τον Νοέμβριο του 1929, το 21ο φύλλο της έκδοσης της «Ομόνοιας» αποτέλεσε το πρώτο φύλλο της «ΚΡΗΤΗ» της νέας Παγκρητικής.
Ήταν ουσιαστικά το μέσο που συνέδεε τους Κρήτες μιας αχανούς χώρας δεκαετίες πριν από το Διαδίκτυο, τα κοινωνικά δίκτυα και την άμεση επικοινωνία με το νησί.
(ο πρώην πρόεδρος της “Ομόνοιας” και για δύο θητείες
πρόεδρος της Παγκρητικής Αμερικής, Γιώργος Κωνσταντουλάκης)
Τέσσερις γενιές κάτω από την ίδια στέγη
Η ιστορία, όμως, ενός ομογενειακού συλλόγου δεν κρίνεται μόνο από τα καταστατικά και τα αρχεία του.
Κρίνεται κυρίως από το εάν κατάφερε να περάσει στην επόμενη γενιά.
Στα εκατό χρόνια της «Ομόνοιας», το 2018, παιδιά του συλλόγου εμφανίστηκαν με παραδοσιακές κρητικές φορεσιές, ενώ παλαιότερα μέλη και οικογένειες τιμήθηκαν για την προσφορά τους. Τότε ο Γιάννης Διγενάκης, μιλώντας για τον πατέρα του, είχε περιγράψει με χαρακτηριστικό τρόπο τη σχέση των οικογενειών με το σωματείο: τα παιδιά τους, είπε, γεννήθηκαν και μεγάλωσαν μέσα στην «Ομόνοια».
Η εικόνα αυτή ίσως εξηγεί καλύτερα από οτιδήποτε άλλο πώς ένα σωματείο μεταναστών του 1918 έφτασε στο 2026.
Σήμερα η «Ομόνοια» εξακολουθεί να βρίσκεται στην 32-33 31st Street στην Αστόρια, στο γνωστό «Κρητικό Σπίτι», και αποτελεί το Chapter 201 της Παγκρητικής Ένωσης Αμερικής.
Στους χώρους της έχουν πραγματοποιηθεί επί δεκαετίες χοροί, πολιτιστικές εκδηλώσεις, μαθήματα και δράσεις της κρητικής ομογένειας. Ακόμη και οι παλιές σελίδες του ομογενειακού Τύπου αποτυπώνουν αυτή τη συνέχεια: το 2010, για παράδειγμα, ο ετήσιος χορός γινόταν στο ίδιο «Κρητικό Σπίτι» της 31st Street.
(ο πρώην πρόεδρος της “Ομόνοιας” και
πρόεδρος της Παγκρητικής Αμερικής, Γιώργος Πολογιώργης)
Από την Κρήτη του 1918 στην Αστόρια του 2026
Οι άνθρωποι άλλαξαν. Οι πρώτοι μετανάστες έφυγαν, τα παιδιά τους έγιναν Αμερικανοί πολίτες, ακολούθησαν εγγόνια και δισέγγονα. Άλλαξε ακόμη και η ίδια η Αστόρια, που δεν είναι πια η αμιγώς ελληνική γειτονιά περασμένων δεκαετιών.
Η «Ομόνοια», όμως, παραμένει.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο στοιχείο των 108 χρόνων της: ότι ένας σύλλογος που δημιουργήθηκε από Κρητικούς μετανάστες λίγο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κατάφερε όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά να συμμετάσχει στη δημιουργία της οργανωμένης Παγκρητικής Αμερικής και να παραδώσει στις επόμενες γενιές έναν χώρο όπου η Κρήτη εξακολουθεί να έχει παρουσία στη Νέα Υόρκη.
Στις 17 Οκτωβρίου, λοιπόν, στην Αστόρια δεν θα γιορταστεί απλώς ο 108ος ετήσιος χορός.
Θα γιορταστούν 108 χρόνια μιας μικρής Κρήτης στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
(το νυν διοικητικό συμβούλιο του Συλλόγου)
(στην κεντρική φωτογραφία του άρθρου, η ορκωμοσία του Γιώργου Πολογιώργη)