Υπάρχουν άνθρωποι που έφυγαν από την Κρήτη πριν από δεκαετίες. Άλλοι γεννήθηκαν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά της. Κι όμως, όταν τους ακούσεις να μιλούν για το νησί, λες και δεν έφυγαν ποτέ. Γιατί η Κρήτη για τον απόδημο δεν είναι απλώς ένας τόπος καταγωγής. Είναι μνήμη, οικογένεια, γλώσσα, μουσική, μυρωδιά και μια βαθιά ρίζα που δεν κόβεται από καμία απόσταση.
Αυτό ίσως ήταν και το σημαντικότερο μήνυμα που άφησε πίσω του το 7ο Παγκόσμιο Συνέδριο Κρητών, το οποίο πραγματοποιήθηκε στα Χανιά, στις εγκαταστάσεις της Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης στο Κολυμπάρι.
Ένα συνέδριο που δεν ήταν απλώς τέσσερις ημέρες ομιλιών και συζητήσεων.
Ήταν ένα μεγάλο αντάμωμα.
Το αντάμωμα ανθρώπων που μπορεί να ζουν στην Αμερική, στον Καναδά, στην Αυστραλία, στην Ευρώπη και σε κάθε γωνιά του κόσμου, αλλά εξακολουθούν να απαντούν με την ίδια περηφάνια όταν τους ρωτούν από πού κρατά η ρίζα τους:
«Από την Κρήτη»!
Και αυτή η απάντηση, όσο απλή κι αν ακούγεται, κρύβει μέσα της ολόκληρες ζωές.
Κρύβει τους πρώτους Κρητικούς που έφυγαν με μια βαλίτσα στο χέρι αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Ανθρώπους που δούλεψαν σκληρά σε ξένες χώρες, δημιούργησαν οικογένειες και προόδευσαν, χωρίς όμως να αφήσουν την απόσταση να σβήσει την καταγωγή τους.
Έφτιαξαν συλλόγους. Έστησαν κρητικά γλέντια. Έμαθαν στα παιδιά τους χορούς και μαντινάδες. Έβαλαν τη λύρα να ακουστεί εκεί όπου η Κρήτη βρισκόταν στην άλλη άκρη του χάρτη.
Και κάθε καλοκαίρι, για πολλούς από αυτούς, η επιστροφή στο νησί δεν ήταν απλώς διακοπές.
Ήταν επιστροφή στο σπίτι.
Από τον Φιρκά μια εικόνα που χώρεσε ολόκληρο τον κόσμο
Ίσως γι’ αυτό είχε ιδιαίτερο συμβολισμό η εικόνα με την οποία άρχισε αυτή η μεγάλη συνάντηση.
Στο ιστορικό Φρούριο Φιρκά, στα Χανιά, υψώθηκαν οι σημαίες των οργανώσεων του Παγκοσμίου Συμβουλίου Κρητών. Σημαίες που εκπροσωπούσαν Κρητικούς εγκατεστημένους σε διαφορετικές χώρες και ηπείρους, αλλά εκείνη τη στιγμή βρίσκονταν όλες μαζί απέναντι από την ίδια θάλασσα.
Ακολούθησε η παραδοσιακή Στράτα στο Ενετικό Λιμάνι, με πολιτιστικούς συλλόγους, χορευτικά συγκροτήματα και ανθρώπους της Κρητικής Διασποράς.
Και κάπου ανάμεσα στις κρητικές φορεσιές, στις λύρες, στα λαούτα και στους χορούς, μπορούσε κανείς να δει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια πολιτιστική εκδήλωση.
Τη συνέχεια.
Τον παππού δίπλα στον εγγονό.
Τον Κρητικό που έφυγε πριν από σαράντα χρόνια δίπλα στο παιδί που γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη, στο Τορόντο, στη Μελβούρνη ή σε κάποια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα και έμαθε από μικρό ότι υπάρχει ένα νησί στην άλλη άκρη του κόσμου που είναι και δικό του.
Η μεγάλη πρόκληση είναι τα παιδιά
Εκεί βρίσκεται ίσως και το μεγαλύτερο στοίχημα της Κρητικής Διασποράς.
Η πρώτη γενιά θυμάται.
Η δεύτερη άκουσε.
Η τρίτη πρέπει να νιώσει.
Γιατί η κρητική ταυτότητα στο εξωτερικό δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο μέσα από φωτογραφίες των παππούδων ή από μια επίσκεψη στο νησί κάθε λίγα χρόνια.
Χρειάζεται γλώσσα. Χρειάζεται ιστορία. Χρειάζεται μουσική, παράδοση, επαφή. Χρειάζεται πάνω απ’ όλα έναν ζωντανό δεσμό με τη σημερινή Κρήτη.
Και το 7ο Παγκόσμιο Συνέδριο Κρητών έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα ακριβώς σε αυτή τη σύνδεση, μέσα από δράσεις και εργαστήρια για τους νέους της Διασποράς, αλλά και μέσα από τις συζητήσεις για την Παιδεία, τον Πολιτισμό και τη διατήρηση της κρητικής ταυτότητας στις επόμενες γενιές.
Γιατί αυτοί οι νέοι είναι εκείνοι που αύριο θα πρέπει να πάρουν τη σκυτάλη.
Να συνεχίσουν τους συλλόγους που ίδρυσαν οι παππούδες τους.
Να συνεχίσουν να χορεύουν πεντοζάλη και συρτό.
Να συνεχίσουν να μαθαίνουν στα δικά τους παιδιά πού βρίσκεται το χωριό της οικογένειας.
Και, κυρίως, να συνεχίσουν να αισθάνονται Κρητικοί όχι επειδή κάποιος τους είπε ότι πρέπει, αλλά επειδή το θέλουν οι ίδιοι.
Όχι μόνο παράδοση – Μαζί για την Κρήτη του αύριο
Το Συνέδριο, όμως, δεν έμεινε στη νοσταλγία.
Με κεντρικό θέμα «Η Κρήτη και οι Κρήτες του σήμερα και του αύριο», περισσότεροι από 80 εισηγητές, ακαδημαϊκοί, επιστήμονες, επιχειρηματίες, εκπρόσωποι φορέων και προσωπικότητες από την Ελλάδα και τη Διασπορά συζήτησαν για όσα απασχολούν πραγματικά το νησί.
Οικονομία και ανάπτυξη, εξαγωγές, έρευνα και καινοτομία, τουρισμός, κλιματική κρίση, νερό, περιβάλλον, παιδεία, πολιτισμός, υγεία, κοινωνική ευθύνη, εθελοντισμός και συμπερίληψη βρέθηκαν στο επίκεντρο.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη εξέλιξη στη σχέση της Κρήτης με τα παιδιά της που ζουν μακριά.
Η Ομογένεια δεν θέλει απλώς να θυμάται την Κρήτη.
Θέλει να συμμετέχει στην Κρήτη.
Να προσφέρει γνώση, εμπειρία, επιστημονικές και επιχειρηματικές διασυνδέσεις, ιδέες και δυνατότητες που αποκτήθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο.
Γιατί η Κρήτη διαθέτει ένα τεράστιο κεφάλαιο που πολλές φορές δεν αντιλαμβάνεται πόσο ισχυρό είναι: τους ανθρώπους της που ζουν έξω από αυτήν.
Επιστήμονες, γιατρούς, καθηγητές, επιχειρηματίες, καλλιτέχνες, ανθρώπους που διακρίθηκαν μακριά από τον τόπο τους, χωρίς ποτέ να πάψουν να κοιτούν προς αυτόν.
Η Κρήτη δεν τελειώνει στις ακτές της
Κάποτε η ξενιτιά σήμαινε αποχωρισμό.
Ένα πλοίο που έφευγε από το λιμάνι. Ένα γράμμα που έκανε εβδομάδες να φτάσει. Μια φωτογραφία από το χωριό φυλαγμένη προσεκτικά σε κάποιο συρτάρι ενός σπιτιού στην Αμερική ή στην Αυστραλία.
Σήμερα οι αποστάσεις έχουν μικρύνει.
Όμως η ανάγκη του ανθρώπου να ξέρει πού ανήκει παραμένει ίδια.
Και ίσως αυτό ακριβώς μας θύμισαν αυτές οι ημέρες στα Χανιά.
Ότι η Κρήτη δεν τελειώνει εκεί όπου τελειώνει η στεριά της.
Υπάρχει όπου υπάρχει ένας Κρητικός που κρατά ζωντανή τη μνήμη της.
Σε ένα κρητικό σωματείο της Αμερικής.
Σε μια σχολή χορού της Αυστραλίας.
Σε μια οικογένεια στον Καναδά που στρώνει το τραπέζι και μιλά για το χωριό.
Σε ένα παιδί τρίτης γενιάς που μπορεί να μη μιλά τέλεια ελληνικά, αλλά όταν ακούσει μια λύρα κάτι μέσα του τού λέει ότι αυτός ο ήχος το αφορά.
Και ίσως εκεί κρύβεται ολόκληρη η δύναμη του απόδημου Ελληνισμού.
Μπορεί να αλλάξεις χώρα.
Μπορεί να αλλάξεις γλώσσα.
Μπορεί να δημιουργήσεις μια ολόκληρη ζωή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Τη ρίζα σου, όμως, δεν την αλλάζεις.
Το 7ο Παγκόσμιο Συνέδριο Κρητών κάποια στιγμή τελείωσε. Οι αίθουσες άδειασαν. Οι βαλίτσες έκλεισαν ξανά. Κάποιοι πήραν τον δρόμο για το αεροδρόμιο και άλλοι για το λιμάνι.
Και ήρθε πάλι εκείνη η δύσκολη στιγμή του αποχαιρετισμού.
Μόνο που για τον απόδημο Κρητικό υπάρχει μια παρηγοριά:
Από την Κρήτη μπορείς να φύγεις.
Η Κρήτη, όμως, δεν φεύγει ποτέ από μέσα σου.
Κι όσο υπάρχουν παιδιά και εγγόνια που επιστρέφουν για να γνωρίσουν τον τόπο των προγόνων τους, όσο ακούγεται μια κρητική λύρα στην άλλη άκρη του κόσμου, όσο κάποιος λέει με περηφάνια «η οικογένειά μου είναι από την Κρήτη», αυτός ο δεσμός θα παραμένει ζωντανός.
Από τα Χανιά μέχρι τη Μελβούρνη.
Από τα κρητικά χωριά μέχρι τη Νέα Υόρκη.
Από το Ηράκλειο και το Ρέθυμνο μέχρι το Τορόντο και κάθε γωνιά της γης.
Μία Κρήτη. Ένας κόσμος Κρητών. Και μια πατρίδα που, όσο μακριά κι αν βρεθείς, πάντα σε περιμένει να γυρίσεις.
Παντελής Γιαΐτσης
Δημοσιογράφος – Υπεύθυνος kritipantou.com
(η κεντρική φωτογραφία είναι προϊόν ΑΙ)